Beləliklə, NATO zirvəsinin Bəyanatı hazırdır: http://www.nato.int/cps/en/natolive/official_texts_87593.htm

Sənəddə Ukrayna və Gürcüstanda demokratik dəyişikliklərin önəmindən ətraflı danışılsa da, Azərbaycan haqqında belə müddəa yoxdur.  Bildiyimə görə, Bakının israrlı xahişilə layihədən çıxarıldı.  Əliyevin bu işinə bir şey də yaradı: NATO-ya yalvaranda ki, demokratik gündəmi sənədə yazmayın, Ermənistan rəhbərinin rusların boykotu ardıyca Chicago'ya gəlməməsi əlbətdə belə bir nəticə verəcəkdi.  Mərkəzi Asiyanın bütün beş ölkəsi də zirvəyə son anda qatılmadı, beləliklə, Əliyev Chicago'ya getməklə NATO'nun gözünə çox xoş göründü, xətrinə bu dəfə dəymədilər.

Münaqişələrə dair bənd Azərbaycan üçün ATƏT-in Minsk Qrupunun ağılsız mətnlərindən çox daha sərfəli görünür. Düzdür, BMT Nizamnaməsinə istinad orada təhlükəli 7-ci maddənin mövcudluğu səbəbilə elə də xeyrimizə deyil, ancaq münaqişələrin həllinə dair prinsiplərin sıralaması Minsk Qrupu həmsədrlərinin yazdıqlarından çox daha əlverişlidir.  O dəqiqə Rusiyanın barmağının olmaması nəzərə çarpır:

47. Sülh içində yaşayan Avro-Atlantik bölgə vizyonumuza rəğmən, Güney Qafqazda və Moldova Cümhuriyyətində uzun sürən regional münaqişələrin davam etməsi İttifaq üçün böyük rahatsızlıq mövzusu kimi qalmaqdadır. Dnestryanı ərazi üzrə 5+2 formatında yenilənən dialoqa konstriktiv yanaşmanı məmnuniyyətlə qarşılayırıq və ilgili bütün oyunçular tərəfındən daha da çox fəallığın göstərilməsini dəstəkləyirik. Bütün bu münaqişələrdə, tərəflərin hamısının işə konstruktiv, dinc həllə yönəlik gücləndirilmiş siyasi iradə ilə yanaşmalarına, mövcud danışıqlar formatlarına sayqı göstərmələrinə çalışırıq. Onları, regional təhlükəsizliyi və sabitliyi zəiflədən addımları atmaqdan çəkinməyə çağırırıq. Ermənistanın, Azərbaycanın, Gürcüstanın və Moldova Cümhuriyyətinin ərazi bütövlüyünü, müstəqilliyini və suverenliyini dəstəkləməkdə qararlı qalırıq və eyni zamanda, bu regional münaqişələrin dinc yolla həmin prinsiplər və beynəlxalq hüquq normaları, Birləşmiş Millətlərin Nizamnaməsi və Helsinki Yekun Aktı əsasında həllinə yönəlik addımlara dəstəyimizi də davam etdirəcəyik.

Keçən verilişdə elan elədiyim kimi, canlı video ünsiyyəti yeni, sual-cavab formatına keçirmək qərarına gəldim.  TV-yə bizi dəvət eləmirlər, fikirlərimizi belə yaymağa məcburuq.  Şərh yazıb suallarınızı qaldıra bilərsiz.  Cümə günü mayın 25-də saat 15.00-da canlı efirdə burada bir-bir cavablayacam. Ekran elə bu yazının içində yerləşdiriləcək.  Öncədən təşəkkürlər!

В самый последний момент Путин не разрешил президенту Армении Саргсяну поехать на саммит НАТО в Чикаго.  Теперь министр иностранных дел Налбандян утверждает, что якобы причиной неучастия является неприемлемость формулировки  итогового документа по вопросу карабахского конфликта: http://news.am/rus/news/106240.html  Сказки. Если ты глава суверенного государства, а не кремлёвская марионетка, поехал бы да и исправил :)

Алиев поехал, но и ему будет не сладко.  Мы заранее направили обращение в НАТО с просьбой включить в итоговый документ пункт по темам демократии и армяно-российских угроз, опирающихся на ОДКБ, а дипломаты и генералы Алиева получили задание не допустить первого.  Правда, неучастие Армении может им помочь в этом.  Посмотрим.

Respublikaçı Alternativ Hərəkatı İdarə Heyətinin
NATO-nun Çikaqo sammitinə müraciəti

( Tam mətni )

İndiyədək NATO sammitləri heç zaman Azərbaycanda demokratik standartların durumu ilə bağlı öz rahatsızlığını açıq ifadə etməyib. Yuxarıda qeyd olunanları nəzərə alaraq, ilk dəfə belə bir mövqeyin NATO Sammitinin sənədində və ya iştirakçıların rəsmi açıqlamalarda sərgilənməsini sizdən xahiş edirik. Bu, demokratik mübarizəmizə aydın və mühüm dəstək olardı.

19 may 2012
Bakı, Azərbaycan

Ermənistanın Eurovision təxribatı nədən ibarət ola bilər? Məsələn, ən yüksək ehtimallardan biri - musiqi yarışmasının başlanmasına bir gün qalmış İrəvandan Xankəndiyə ilk uçuş, yəni Xənkəndidə hava limanının açılması. Bu zaman Azərbaycan nə etməlidir?  Əvvəllər dediklərimi: uçağı vurmaq olmaz, amma Xankəndi hava limanının eniş-qalxış zolağı dəqiqələr içində və insan itkisi olmadan uçağı qəbul etməz hala gətirilməlidir.  Sarqsyan onda havada fırlanıb geri dönəcək.  Bunun üçün hərbi-hava qüvvələrinin imkanları çoxdan qurulmalı idi.  Qurulmayıbsa, İlham Əliyevdən işin siyasi hesabını soruşmaq lazımdır.

Başqa hansı təxribat təhlükələri ola bilər?

P.S. 17.05.2012. İrəvan başqa əlləri də cəlb edə bilər.  Bu gün Bakıda bir silahlı dini dəstə ilə atışmada iki dəstə üzvü öldürüldü: http://www.lent.az/xeber_94053_Bak%C4%B1da_radikal_dini_qrup_z%C9%99r%C9%99rsizl%C9%99%C5%9Fdirildi-YEN%C4%B0L%C6%8FN%C4%B0B

1912-ci ildə müsəlman dünyasında ilk dəfə Cümhuriyyət qurmuş Arnavutluk pis gündədir.  Ona görə yox ki, Tirana bizi yağışla qarşıladı.  1994-cü ildə mən İMF-də işləyəndə, bir beynəlxalq heyət əvvəlcə Tiranaya getmişdi, sonra gəlmişdi Azərbaycana.  Soruşdum ki, oralar necədir, dedilər buralardan qat-qat pis.  Bu 20 ildə diktatura, yolsuzluq, qanunsuzluq iqlimində yaşayan Azərbaycan bir xeyli zənginləndi, Arnavutluq isə hələ də çox geridədir, 20 ildir demokratik mühitdə yaşasa da, korrupsiya reytinqində bizdən daim çox daha yaxşı nəticələr göstərsə də.  Pekin konsensusunda hər halda doğru şeylər var.  Bir məqalə yazmağı düşünürdüm, elə əsl yeridir.  Yaxın günlərdə.

Hələliksə, bura gələndə taksidə eşitdiyim bir gözəl Türk mahnısını dinləyin :)


P.S. 17.05.2012. Bax, sonra deyirsiz dünya mistik bir şey deyil. Srağagün Eurovision təlaşını yaşayan Bakıdan Tiranaya səfərə çıxanda taksidə təsadüfən eşitiyim bu mahnını çox-çox bəyəndim. Asdım bloqa, unutdum. İndi, yenə açdım ki, dinləyim, eyni zamanda ifaçının kimliyi ilə google'də maraqlandım. Məlum oldu ki, Candan Erçetin, əslən buralardandır Arnavutdur :))) Özü də 1986-da Türkiyəni Eurovision-da təmsil edirmiş :)

Rusiyada Putinin andiçməsindən sonra verdiyim şərh (montajı bir az zaydır): http://www.youtube.com/watch?v=439znFaTuiE&t=20m29s

Fransa seçkilərinin ikinci turuna iki həftə qalmış dediklərim: http://www.youtube.com/watch?v=XuTNXKq6Tl8&t=4m27s

P.S. Sabahdan Albaniyada səfərdəyəm, Tiranada oxucum varsa görüşək :)

Srağagün opendemocracy.net Qarabağ münaqişəsinin yaxınlarda yenidən başlanacağını ehtimal edən bir məqalə dərc etmişdi. Müəllif, E. Wayne Merry, Amerikanın Xarici Siyasət Şurasında aparıcı araşdırmaçılardan biridir. 

Xəbərlərdə məqaləyə istinad gördüm, orijinalı oxumaq istəyəndə anladım ki, məqalə yerindən pozulub.  Ola bilər ermənilərin təkidilə.  Məsələn, Rusiyada çıxan bir erməni jurnalının redaktoru öz bloqunda aşağıdakı iqtibasları gətirərək, yazını bərk tənqid edir: http://karen-aghekian.livejournal.com/104460.html

Karabakh itself, which was genuinely multi-ethnic during the Soviet period, is now entirely Armenian but with much of the territory and communities formerly occupied by Azerbaijanis simply empty. On the edge of Karabakh are the ruins of Aghdam, once a thriving community of forty thousand but today a vast expanse of gutted former dwellings. While some of the surrounding land is cultivated, the Armenian farmers are purely seasonal. Throughout the region is the stark evidence of former inhabitants now living as refugees in Azerbaijan.

By ‘parties’ I mean only the republics of Armenia and Azerbaijan. I do not refer to the self-proclaimed and unrecognised ‘Nagorno Karabakh Republic’ (also known as Artsakh). Although I conducted friendly discussions with officials of this entity, in my view Karabakh is essentially a prospective province of Armenia and not a separate or self-standing party to the conflict.

Turkey now must be part of the solution. Turkey is not only a Caucasian great power and neighbour to both Armenia and Azerbaijan; it is a vital participant in all regional issues with an increasingly assertive political and security posture. A leading Turkish role should be encouraged and welcomed. 

Birtəhər tam mətnini başqa yerdə tapa bildim.  Vaxt ayırıb oxumağım gərəkdir.  Siz də buyurun tanış olun.  İmkan olsa  yazıya şərh verəcəm.

( Karabakh: 'frozen' conflict nears melting point )

Tariximizin sultanizm-jöntürklük-uluöndərçilik tələsini qırmaq

İlqar Məmmədov, REAL hərəkatının sədri

Xalqların tarixini yönəldən ilahi güc qaçılmaz hökm yazmır. Onu aşmaq mümkündür. Milli tərəqqi anlamına gələn də elə həmin o aşma prosesidir. Folklora bağlı kimlik karikaturamıza yox, çağdaş tariximizin məlum axarına baxsaq, Azərbaycan və Türkiyə tarixinin eyni ruhlu hökm ilə vuruşduğunu görmək olar.

Osmanlı sultan-xəlifə, daxildəki siyasi havanı o qədər boğunuq saxlayırdı ki, imperatorluğun son onilliklərində Avropanın o zamankı liberal dəyərlərindən ilhamlanan “Jön Türklər” adlı bir cərəyan əmələ gəldi, genişləndi. Bu cərəyanın içində fikir müxtəlifliyindən doğan çox şeylər vardı, bircə geniş anlamda sosial intizamdan və sərt dünya gerçəkliyinə bağlı strateji idarəçilik vizyonundan başqa. Bu məfhumları siyasi bazarda daha çox sultanizmin yaratdığı mal, özəllik kimi gördükləri üçün onların konseptual inkişafı və onlara aid bacarıq quruculuğu zəif idi.

Jön Türklər yuxarıdakı o keyfiyyətlərinə görə Babı-Alinin idarəçilik böhranını kəskin şəkildə dərinləşdirdilər. Onların hakimiyyətə gəlişi də bizə nəyisə xatırladacaq: 1908-ci il mayın ortalarında əvvəlcə sultan-xəlifədən Ana Yasanın bərpasını tələb etdilər, sonra isə Makedoniyanı nəzarətdə saxlaya bilməyən hərbi qüvvələri İstanbula doğru hərəkətə gətirdilər, nəticədə sultan-xəlifə tələblərlə razılaşdı və hakimiyyəti rəsmən verdi onların sərəncamına.

Dünya savaşı Jön Türklərin yönətdiyi Osmanlının darmadağın olunması, ərazi itkilərilə nəticələndi. Yalnız Mustafa Kamalın amansız qətiyyyəti, dövlət işində yüksək tələbkarlığı, və gələcəyi doğru təsəvvür etməsi Türk millətinin dünya xəritəsində yerini qorudu.

Əlbətdə, Osmanlı İmperatorluğunun parçalanmasında çox amillərin payı vardı. Amma Mustafa Kamal onların arasında bu liberal, elitist dəstənin xalqın iradəsinə zidd olaraq xalqı müharibəyə sürüklədiyini də dilə gətirmişdi. Çox guman ki, haqlı idi.

Bundan sonra uzun illər Türkiyə özünə gələ bilmirdi və hətta 1980-lərə qədər yeni sistem təzədən sultanlaşma təhlükəsi ilə üzləşirdi. NATO-da, Avropa Şurasında üzvlük, soyuq müharibə, Avropa Birliyində üzvlük axtarışı və digər amillər bunun qarşısını ala bilirdi. Yalnız Özal və Erdoğan qismində post-kamalçı siyasi elitin yetişməsi Türkiyənin üzünə milli tərəqqi fürsətini yenə açdı. Sultanlaşma, yəni bir şəxsin ya da kiçik zümrənin mütləq hakimiyyətə yiyələnərək ictimai-siyasi mühitin boğması təhlükəsi ölkənin üstündən hələ tam çəkilməsə də, Türkiyə artıq yeni keyfiyyətə keçməyi bacardı, milli tərəqqi inkarolunmaz faktdır.

Azərbaycanın da ən yeni tarixi oxşar və izaholunmaz ssenarinin təsiri altında keçir. Sovet totlitarizminin sıxıcı havası təzələnməyə başlayanda, ölkədə siyasi təşəbbüsü məlum bir cərəyan ələ aldı. Sözdə liberal, işdə əyalət təfəkkürlü bir qaraguruh həmrəyliyi yarandı. 1992-ci ilin mayında Şuşanı qoruya bilməyən ordu Sovetin Bakıdakı siyasi tör-töküntüsünə qarşı yürüdü və Xalq Cəbhəsini hakimiyyətə gətirdi. İlkin eyforiyadan sonra, Jön Türklərin taleyi burada təkrarlandı: savaşın miqyası böyüdü, ölkə məğlub olmağa başladı, Kəlbəcər və Ağdərə rayonları işğal olundu, ölkədə ruh düşgünlüyü geniş yayıldı. Hakimiyyətə Heydər Əliyev yiyələnərək dərhal sərt idarəçilik rejimi qurdu.

“Ulu öndər” Əliyev, çoxdandır tələb olunan siyasi sabitliyi əsasən zor gücünə təmin etsə də, Atatürk yönətimindən fərqli olaraq ilk gündən məzmunca sultanlaşmağa başladı. Haqqında bəhs etdiyim tarixi hökm, Azərbaycanda yenə Jön Türk təfəkkürlü təbəqə yaratmalı idi, belə də oldu. “Böyük tarix mütləq iki dəfə təkrarlanır - əvvəlcə faciə, sonra isə komik səhnəcik şəkilində”. Bu gün sosial şəbəkələrdə diqqəti cəlb edən liberal küləyin içində məsuliyyət və ciddilikdən başqa hansı növdə desən hakimiyyətə iddialı fikir müxtəlifliyi yelləri əsir. Hegelin təbirilə desək, Jön Türklük farsı başlayıb. Amma indiki rejimin çökəcəyini və demoqrafik gedişatımızı nəzərə alsaq, sözü gedən səfeh tamaşa heç də az təhlükəli deyil.

Səbəbkarı, əlbətdə, sultanlaşmış hakimiyyətdir: insanları bu 19 ildə məsuliyyətə yalnız daim sərbəstləşən siyasi mühit, əsasən də dürüstləşən seçkilər öyrətməli idi. Amma onlar gəlmədi.

İlham Əliyev iqtidarı milləti tərəqqi mərhələsinə çıxara bilmədi. Ona qarşı məsuliyyətli, intizamlı, dünyanın cəngəllik qanunlarına bələd müxalifətin kütləvi qüvvəyə çevrilməsi artıq təcili vəzifədir. Bu qüvvə, rejimin nailiyyətini tanımalı, səhvini alternativlər verərək insafla qınamalı, abırsızlığını kəskinliklə ifşa edərək pisləməlidir. Bu üç siyasi vəzifədən yalnız birini ya da lap ikisini icra edən müxalifət ya iqtidarın oyuncağıdır, ya iş qabiliyyətli deyil, ya da boşboğaz dəstəyə çevrilib.

Gələcək uğrunda davanın yenə də həmişəki oyunçular arasında getməsinə imkan verməməliyik. Daha bir “sultanizm-jöntürklük-uluöndərçilik” dövrü qarşımızda həyati təhlükə şəkilində durub.  Həqiqi seçim, tarixin az qala sıfırlanmasını bizə liberalizm adı altında aşılayanlarla kimliyimizi axmaq folklora bağlayanlar arasında deyil - onlardan ibarət dairəvi tələ və Cümhuriyyət arasındadır. Lakin Cümhuriyyət üsul-idarəsinə keçid fürsəti və gərəyi qarşımızda daim açıq olmayacaq. İndiki kütləşdirici siyasət davam edincə, bir gün ölkədə hakimiyyət etibar ediləcək xalq qalmayacaq.

Bu günümüzə təsiri olsa da, olmasa da, Xədicə İsmayılovanın jurnalist araşdırmaları Əliyev rejimini sonrakı nəsillərin gözündə əbədi rüsvay edir.  Rejim çökəndən sonra, ona qulluq edənlərdən kimsə iddia edə bilməyəcək ki, rəhbər, ali məqsədlər naminə yaşayırdı.  Söz-söhbət yox, sənədlərlə sübuta yetirilir: adam, ailəsinin maddi zənginliyi üçün vəzifədən bərk yapışıbmış.  Sərbəstlik məkanının genişləndirilməsi zərurətini də hansısa dərin fəlsəfi səbəbə deyil, elə ona görə, pula görə danırmış.