You are viewing ilgarmammadov

Tərəqqipərvər. İlqar Məmmədovun bloqu, Est. 2006
Adam kimi inqilab, insan simalı dövlət.
Ən yeni yazılar 
19 hakimin cinayətilə bağlı Zakir Qaralova göndərdiyim tələb bəzi adamlara aydın deyilsə, izah edim.

Əvvəla, Avropa Məhkəməsində vəkilim Fuad Ağayevlə birgə sübut etdik ki, həbsdə saxlanmağım haqqında o hakimlərin çıxardığı 12 qərarın hamısı siyasi qərəzdən irəli gəlirdi.

Bu isə Cinayət Məcəlləsinin 295-ci maddəsilə nəzərdə tutulan cinayət əməlidir. Onu törədənə 5 ildən 8 ilədək azadlıqdan məhrum etmə cəzası düşür.

Avropa Şurası Nazirlər Komitəsinin bu faktdan doğan sorğusuna cavabında rəsmi Bakı yazıb ki, hakimlərin gələcəkdə belə səhvə yol verməməsi üçün onlara ixtisasartırma məşğələləri təşkil edəcəyik (sənəd DH-DD(2014)1450,26 noyabr 2014).

Mən də dolayısı ilə deyirəm ki, əgər 5-8 illik zindanı məşğələ ilə əvəzləmək olarsa, onda boşaldın həbsxanaları, bütün cinayətkarları siniflərə doldurub 5-8 saatlıq məşğələ keçin, tərbiyələnsinlər.
“Counterproductive” is a tricky word. When a Greek diplomat calls new sanctions against Russia counterproductive, that implies a fear of aggressive Russian response in Donbass. However, when Azerbaijan’s Ambassador to D.C. Elin Suleymanov says in his recent paid advertisement at the Washington Times that the human rights campaign targeting Azerbaijan is counterproductive that has only two meanings: 1) we will put more people in jail if you continue your criticism; and maybe 2) some we have already jailed because of your criticism. His admission of the essence of Aliyev’s regime could be in some sense commendable, if it was not a mere impunity speaking in bravado.
19-06-2015 12:13 - G7-dən küsənlər
Çox güman G7 Erdoğandan istəyib ki, Türkiyənin noyabrda evsahibliyi edəcəyi G20 görüşünə dost-qonaq qismində İ.Əliyev qatılmasın. Yəni Türkiyənin evsahibi kimi istifadə elədiyi hüquq başqa bir şəxs üçün istifadə edilsin. Yoxsa Novruz Məmmədovun G7 qarşı bu hikkəsi heç bir məntiqə sığmır. Elədirsə səbəbi aydındır: siyasi məhbusları azad etməlisən.
The difficulty the European institutions experience in achieving goals in the countries of the continent’s East are due to the fact that the very existence of those goals goes contrary to the design and club philosophy of the institutions. When a politician in Western Europe is put in jail no serious people would call him a “political prisoner”, because if professional coverage of the case by free media leads the public to conclude that the person has been jailed due to a political motive, the ruling party would pay a dear price of that at free and fair elections. The involved prosecutor and judges would end up in prison themselves.

In countries where media is not free enough, and elections are not clean enough, such a democratic balancing mechanism acts entangled and does not turn around. When the countries of Eastern Europe got membership in the Council of Europe, it was thought that the pride of membership would help solving gradually the fundamental media and electoral problems, while the rest of improvements would be promoted routinely by the European Court.

The expectations have proven mistaken: in some countries the fundamental problems are solved too slowly, while in others a backward slide is a matter of fact. As the European Court reviews complaints with a too broad time frame, it appears that important part of its functions is performed at the expense of time spent in prison by people suffering from the system’s faults. This means low, at time even negative efficiency rate.

Impulses the other European institutions – OSCE and EU (whereas Eastern European countries are members of the latter) – want to send to our societies are neutralized by the institutional inefficiency caused by their entanglement in the parallel time dimension of our region. Speaking at a sideline event of the recent Riga Summit, Johannes Khan, EU Commissioner dealing with our region bitterly lamented that the EU member-states readily delegated the issue of neighbors’ democratic compliance to Brussels, while in their bilateral relations they do not want to deal with anything beyond business and traditional matters of foreign policy. I think the same problem even more relates to the OSCE.

Given its philosophy, the Council of Europe is best suited to give an example of solution, but one can observe no progress yet. In fact, there are only two possible solutions. Either the countries with hopeless media and election situation should be expelled from the CoE, or the CoE should build its operations on a different foundation adjusted to the new reality.

Currently, some people argue that by expelling Belarus the CoE violated the logic of engagement. However, in my view, the existing working principles of the Council leave no place to the countries, like Belarus, among the members. That is, given the framework, it was right to expel Belarus.

On the other hand, it would be wiser to change the rules of the European Court so that it plays the role of an effective external safeguard against politically motivated arrests until the media and elections improve domestically – and keep Belarus in.

Urgency of such reforms is increasing day after day. I must also note that if the crisis the European institutions face in the East do not destroy the public perception that “protection of democrats is the role of internationals and the nation’s job is exercising various sorts of nationalism”, if it does not give a fresh breath to domestic instruments, it will be hard to take our region and our country up to a new democratic level – even if the European institutions accomplish the said reforms.
Avropa təsisatları qitənin şərqindəki ölkələrdə bir sıra vəzifələri icra edərkən ona görə çətinlik çəkirlər ki, o vəzifələrin mövcudluğu həmin təsisatların klub kimi qurulma və yaşam fəlsəfəsinə ziddir. Qərbi Avropada hər hansı siyasətçi həbsxanaya düşəndə kimsə ona ciddi tərzdə “siyasi məhbus” adı qoymaz, cünki sərbəst medianın peşəkar işi nəticəsində xalq o şəxsin siyasi səbəbə həbsxanaya atıldlğını düşünsə, hakim partiya bunun qiymətini azad və ədalətli seçkidə ödəyər, ardıyca isə prokuror və hakim uzun müddətə azadlıqdan məhrum edilərlər. Avropa dövlətçiliyi də, Avropa dövlət birlikləri də belə institusionallaşıb.

Media yetərincə azad, seçki yetərincə dürüst olmayan ölkələrdə belə demokratik tarazılaşdırma mexanizmi çox vaxt ilişib tərpənmir. Şərqi Avropa ölkələri Avropa Şurasına qəbul olunanda düşünülürdü ki, üzvlükdən doğan fəxr hissi təməl media və seçki problemlərini tədricən çözəcək, qalan işləri isə Avropa məhkəməsi öz məcrasına salar.

Gözlənti özünü doğrultmadı: bəzi ölkələrdə təməl problemlər çox yavaş həll olunur, bəzilərində isə geriləmə faktdır. Avropa Məhkəməsinin işlərə baxış üzrə vaxt çərçivəsi həddən artıq uzun olduğu üçün o, öz funksiyasının mühüm bir hissəsini sistem qüsurlarından əziyyət çəkən şəxslərin həyatından gedən həbs illəri hesabına yerinə yetirir – bu isə aşağı, hərdən hətta mənfi faydalı əmək əmsalı deməkdir.

Digər Avropa təsisatları – ATƏT və Avropa Birliyinə gəldikdə (hərçənd Şərqi Avropa ölkələrinin ikincidə təmsilçiliyi yoxdur), onların da cəmiyyətlərimizə göndərmək istədiyi impulsları bu təsisatların zamana və məkanımıza dolaşmış institusional səmərəsizliyi neytrallaşdırır. Məsələn, ötən ay Riqa Zirvəsinin tədbirlərindən birində cıxış edən Avropa Birliyinin regionumuza məsul komissarı Yohannes Xan acizliklə etiraf etmişdir ki, AB-nin üzv dövlətləri qonşuluqdakı dövlətlərin demokratik uyğunluğu mövzusunu atıblar AB-nin üzərinə, özləri isə ikitərəfli münasibətlərdə biznes və ənənəvi anlamda xarici siyasətdən başqa heç nə ilə məşğul olmaq istəmirlər. Məncə ATƏT-də eyni problem daha da kəskin şəkildə mövcuddur.

Vəziyyətdən çıxış nümunəsini göstərməyə Avropa Şurası öz fəlsəfi etibarı ilə daha yaxın olsa da, hələlik irəliləyiş görünmür. İki həll yolu vardır. Ya media və seçki problemləri çözülməmiş ölkələr Avropa Şurasından qovulmalı, ya da Avropa Şurasının iş qaydası yeni gerçəkliyə və fərqli bünövrəyə söykənməlidir.

Bəzi adamlar indi hesab edir ki, Belarusun Avropa Şurasından qovulması məntiqsiz addım idi. Amma məncə, Şuranın mövcud iş prinsipləri Belarus kimi ölkələrə üzvlər sırasında yer saxlaya bilməzdi. Yəni, verilmiş çərçivədə qərar tamamilə doğru idi.

Digər tərəfdən, daha yaxşı olardı ki, Belarusu qovmaq əvəzinə məsələn, Avropa Məhkəməsinin qaydaları dəyişdirilərdi və o, media və seçki ölkə daxilində öz yerinə oturunca, siyasi motivli həbslər riskinə qarşı səmərəli xarici təminat rolunu oynayardı.

Bu kimi islahatların önəmi gün-gündən artır, onlar hətta gecikir. Onu da qeyd eləməliyəm ki, Avropa təsisatlarının Şərqdə üzləşdiyi böhran “beynəlxalqların vəzifəsi demokratları qorumaq, millətin vəzifəsi isə çeşidli millətçilikdir” yanaşmasını ictimai şüurda iflasa uğratmasa, daxili alətlərə yeni nəfəs verməsə, regionumuzu və ölkəmizi yeni demokratik mərhələyə yüksəltmək çətin olacaq, hətta Avropa təsisatları sözü gedən islahatları yerinə yetirsə belə.
Azərbaycan Respublikasının Baş Prokuror
cənab Zakir Qaralova
AZ1001, Bakı şəhəri, N.Rəfibəyli küçəsi, 7

Ədliyyə nazirliyi Penitensiar Xidmətinin  2 saylı
Cəzaçəkmə müəssisəsində saxlanılan
Azərbaycan Respublikası vətəndaşı
İlgar Eldar oğlu Məmmədovdan



                   TÖRƏDİLMİŞ CİNAYƏT HAQQINDA MƏLUMAT

Şikayətim üzrə Avropa İnsan Haqları Məhkəməsinin (AİHM) 22 may 2014-cü il tarixli qərarı ilə müəyyən edilmişdir ki, barəmdə həbs qətimkan tədbirinin tətbiqi, uzadılması, həbsin başqa qətimkan tədbiri ilə əvəz edil(mə)məsi haqqında məhkəmə qərarları nəinki qanunsuz və əsassız olmuşlar, hətta hakimiyyəti tənqid etdiyimə görə məni susdurmaq məqsədilə çıxarılmışdırlar.
AİHM-ə əsasən, İnsan Haqları və Əsas Azadlıqların Müdafiəsi haqqında Konvensiyanın 5-ci maddəsinin 1-ci və 4-cü hissələrini, 5-ci maddə ilə birgə götürüldükdə 18-ci maddəsini pozan qərarları Nəsimi rayon məhkəməsi 4 fevral, 12 və 14 mart, 8 aprel, 15 may və 14 avqust 2013-cü il, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyası 8 fevral, 19 və 27 mart, 15 aprel, 27 may və 20 avqust 2013-cü il tarixlərində çıxarmışdırlar.
Avropa Məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə razılaşmayaraq Azərbaycan Hökumətinin AİHM-ə göndərdiyi müraciət 2014-cü il oktyabrın 13-də baxışa qəbul edilmədi. Elə həmin gündən 22 may 2014-cü il tarixli qərar qəti oldu və yuxarıdakı Konvensiyanın 46-cı maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikası o qərarın icrası üçün məsuliyyət daşımaqdadır.
2014-cü il dekabrın 4-də Avropa Şurasının Nazirlər Komitəsində AİHM-in həmin qərarının icrası məsələsinə baxılmışdır. Nazirlər Komitəsi sözü gedən məsələ ilə bağlı öz qərarında:
“1. [...] hakimiyyət orqanlarını [İlqar Məmmədovun] yubatmadan sərbəst buraxılmasını təmin etməyə çağırır.”
“3. AİHM-in qərarını yerinə yetirmək və müəyyən edilmiş ciddi pozuntuların [İlqar Məmmədov] üçün hələ də mövcud olan nəticələrini mümkün dərəcədə və tezliklə aradan qaldırmaq məqsədilə həyata keçirilmiş ya da planlaşdırılan başqa ölçüləri  [Komitəyə] göstərməyə hakimiyyət orqanlarını dəvət edir;”
“5. Ifadə azadlığının məhdudlaşdırılması məqsədilə qanunvericiliyin özbaşnalıq qaydasında tətbiqinin Azərbaycanda ümumi problem olmasını xatırladaraq, Konvensiyanın 5-ci maddəsilə birgə götürüldükdə 18-ci maddəsinin pozulması halının müəyyən edilməsindən xüsusi narahatlığını diqqətə çatdırır;
6. bu səbəbə, Azərbaycan hakimiyyət orqanlarını legitim əsas olmadan cinayət işlərinin açılmasının qarşısını almaq və prokurorluğun bu kimi cəhdlərinə məhkəmə qaydasında səmərəli baxış təmin etmək üçün həyata keçirilmiş və/və ya planlaşdırılan ölçülər haqqında konkret və hərtərəfli məlumatları yubatmadan [Komitəyə] təqdim etməyə çağırır. [...]”
Avropa Şurası Nazirlər Komitəsi 12 mart 2015-ci il tarixində keçirdiyi iclasında işim üzrə Aralıq Qətnamə qəbul etmişdir (yekun qətnamə ancaq AİHM-in qərarı tam yerinə yetiriləndə qəbul olunur). Öz qətnaməsində Nazirlər Komitəsi:
“[...] hazırki iş üzrə müəyyən olunmuş pozuntuların, xüsusilə də 5-ci maddə ilə birgə götürüldükdə 18-ci maddənin pozulmasının müxalif siyasətçi olan [İlqar Məmmədova] qarşı cinayət təqibinin əsaslarını sarsıtdığını xatırladaraq, Azərbaycanın AİHM qərarını icra etmək öhdəliyi daşımasına baxmayaraq [İlqar Məmmədovun] indiyə kimi həbsdə saxlanması faktı ilə bağlı özünün çox ciddi narahatlığını ifadə edir;
Daha əlavə yubatmaya yol vermədən [İlqar Məmmədovu] azad etməyə və müəyyən edilmiş pozuntuların, xüsusilə də 5-ci maddə ilə birgə götürüldükdə Konvensiyanın 18-ci maddəsinin pozulmasının nəticələrini aradan qaldırılmaq üçün digər zəruri ölçülər götürməyə dair hakimiyyət orqanlarına ünvanladığı cağırışını təkidlə təkrarlayır;
[...]Legitim əsas olmadan cinayət işlərinin açılmasının qarşısını almaq və prokurorluğun bu kimi cəhdlərinə məhkəmə qaydasında səmərəli baxış təmin etmək üçün həyata keçirilmiş və/və ya planlaşdırılan ölçülər haqqında konkret və hərtərəfli məlumatları yubatmadan [Komitəyə] təqdim etməyə Azərbaycan hakimiyyət orqanlarını təkrarən çağırır;
Onu da vurğulamaq vacibdir ki, AİHM qərarının bir çox bəndi, xüsusilə də 118-ci bəndi məhkəmələrin işimə qanunazidd yanaşmasını təsvir edir, 143-cü bənd isə bu yanaşmanın əsasında duran qanunazidd motivi göstərir:
“118. Bu işə dair bütün qərarlarında ... tələblərinə də ziddir [...].”
“143. Yuxarıdakı hallar ... ya da cəzalandırmaq idi. [...]”
Gördüyünüz kimi, barəmdə həbs qətimkan tədbirinin tətbiqi, uzadılması, həbsin başqa qətimkan tədbiri ilə əvəz edil(mə)məsi haqqında Nəsimi rayon məhkəməsinin 4 fevral, 12 və 14 mart, 8 aprel, 15 may və 14 avqust 2013-cü il, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Cinayət Kollegiyasının 8 fevral, 19 və 27 mart, 15 aprel, 27 may və 20 avqust 2013-cü il tarixli qərarlarını çıxarmış hakimlər barəsində Cinayət  Məcəlləsinin 295-ci maddəsinə (“Bilə-bilə ədalətsiz hökm, qətnamə,qərardad və qərar çıxarma”) əsasən cinayət təqibinin həyata keçirilməsi üçün kifayət qədər əsas var.
Lakin AİHM-in qərarı mətbuatda geniş işıqlandırılsa da və bu zaman mənə qarşı törədilmiş və aşkarlanmış əməlin Cinayət Məcəlləsinin 295-ci maddəsinin pozulması əlamətlərini açıq-aşkar daşımasına baxmayaraq, öz səlahiyyətləri çərçivəsində Məhkəmə-Hüquq Şurasına cinayət təqibinin başlanması barədə müraciət etməyə borclu olan vəzifəli şəxslər bunu etməmişlər.
“Prokurorluq haqqında” Azərbaycan Pespublikası Qanununun 10-cu maddəsinə əsasən, Baş prokuror “hakimlər barəsində cinayət təqibinin həyata keçirilməsinə razılıq verilməsi üçün Məhkəmə-Hüquq Şurasına təqdimat verir.”
“Məhkəmələr və hakimlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 101-ci maddəsinə əsasən, hakim cinayət başında yaxalandığı hallardan fərqli “digər hallarda hakim haqqında cinayət təqibinin həyata keçirilməsinə razılıq verilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun təqdimatına daxil olduğu gündən on gün müddətində baxılır, Məhkəmə-Hüquq Şurasının razılığı olduqda hakim barəsində cinayət təqibi Azərbaycan Respublikasının cinayət-prosesual qanunvericiliyinə uyğun olaraq həyəta keçirilir.”
Beləliklə, Azərbaycan Respublikası Cinayət-Prosesual Məcəlləsinin 204-cü maddəsinə uyğun olaraq, yazılı şəkildə Sizi, yəni Baş prokuroru, məlumatlandırıram ki, Nəsimi rayon məhkəməsinin 4 fevral, 12 və 14 mart, 8 aprel, 15 may və 14 avqust 2013-cü il, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Cinayət Kollegiyasının 8 fevral, 19 və 27 mart, 15 aprel, 27 may və 20 avqust 2013-cü il tarixli qərarlarını çıxarmaqla hakimlər mənə qarşı cinayət törətmişdirlər. Həmin hakimlər barəsində cinayət təqibinin həyata keçirilməsi üçün Məhkəmə-Hüquq Şurasına təqdimat vermənizi cinayətə məruz qalmış bir vətəndaş olaraq Sizdən istəyirəm.
Törədilmiş cinayət haqqında bu məlumata dair hər hansı əlavə sualınız olarsa vəkilim Ağayev Fuad Arif oğlunun iştirakı ilə onları cavablandırmağa hazıram.

Mənə qarşı cinayət törətmiş hakimlərin siyahısı:

Məhkəmə qərarının tarixi Məhkəmə Qərarı çıxarmış hakimlərin soyadı, adı, atasının adı
04.02.2013 Nəsimi Rayon Məhkəməsi Mehdiyev Emin Əmirxan oğlu
08.02.2013 Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyası Sədr: Faiq Adil oğlu Qasımov,
Sahibxan Arzuman oğlu Mirzəyev, Camal Cumar oğlu Ramazanov
12.03.2013 Nəsimi Rayon Məhkəməsi Mehdiyev EminƏmirxan oğlu
14.03.2013 Nəsimi Rayon Məhkəməsi Mərdanova Xumar Afət qızı
19.03.2013 Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyası Sədr: Məmmədov Qail Fazil oğlu,
Səfərov Rizvan Kamal oğlu, Abdinbəyov Abid Kamil oğlu
27.03.2013 Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyası Sədr: Hüseynov Mirpaşa Süleyman oğlu, Əhmədov Həsən Hüseyn oğlu, Mursaqulov Vaqif Ənvər oğlu
08.04.2013 Nəsimi Rayon Məhkəməsi Şirinov İkram Sabir oğlu
15.04.2013 Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyası Sədr: Abbasov Mirzəli Əbdüləli oğlu, Bayramov Əmir Novruz oğlu, Qasımov Əflatun İbrahim oğlu
15.05.2013 Nəsimi Rayon Məhkəməsi Şəlalə Akif qızı Həsənova
27.05.2013 Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyası Sədr: Camal Cumar oğlu Ramazanov, Sahibxan Arzuman oğlu Mirzəyev, : Faiq Adil oğlu Qasımov
14.08.2013 Nəsimi Rayon Məhkəməsi Paşayev Azər İslah oğlu
20.08.2013 Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyası Sədr: Murquzov İlqar Mustafa oğlu, Abbasov Mirzəli Əbdüləli oğlu,  Babayev Qədim Xalid oğlu




Imza: İlqar Eldar oğlu Məmmədov                                   Tarix: 26.05.2015
01-05-2015 12:32 - Mən Amerikanı sevirəm!


 Amerikanın Azərbaycanda dar günü ola bilməz, çünki biz Amerikanı sevirik.


İlqar Məmmədov

Respublikaçı Alternativ Hərəkatının Sədri.
05-04-2015 20:49 - TARİX, PİKETTY, TƏRƏQQİ
TARİX, PİKETTY, TƏRƏQQİ

“Bir kitabın təsiri altında yaşayan adamdan qorx” demiş filosof da sözqoşan atalar kimi ancaq qismən və bəzən haqlı olur. Keçən ilin aprelində dünyaya gəlmiş bir kitab bəşəriyyətin iqtisadi və siyasi elitasını təkbaşına əsarətə alaraq ona yeni tərbiyyə verməkdədir. Çoxdan lazım idi. “XXI əsrdə kapital” əsərilə Karl Marx’ın “Kapital”ının nəhəngliyini xatırlatsa da fransız müəllif Thomas Piketty biliklə dolu vaqon roluna iddialı deyil, çünki özünün Marx’dan güclü bir lokomotiv olduğunu anlayır.

Azərbaycanda kapitalın roluna tənqidi baxış heç də həmişə Sovet təbliğatı ilə bir bağlantıda gəlməyib. XX əsrin ilk 20 ili ərzində bütün dünyada olduğu kimi bizdə də sosialist gündəm intellektual dairələrdə çox güclü idi. Hətta 1918 də dövlətimizə ona görə “Xalq Cümhuriyyəti” deyilirdi ki, imperialist müharibə ilə Avropanı sarsıtmış oliqarxik cümhuriyyətlərdən onun fərqi hiss olunsun.

“Sol” kimi təqdim oluna biləcək ideyalara Sovet istilası dönəminin yaratdığı allergiyamızın söndürülməsi üçün Piketty’nin kitabı təsirli əlacdır. İnkişaf etmiş on ölkə üzrə 250 ilin vergi və digər iqtisadi məlumatlarını dərin statistik təhlilə məruz qoyaraq Piketty isbatlayır ki, sərbəst bazar şəraitində kapitalın gətirdiyi gəlir ümumi iqtisadi artımdan həmişə azacıq yüksəkdir. İqtisadi elmin təməli mənasında bu nəticə Marx’ın fəlsəfi məntiq yolu ilə gəldiyi qənaətlə eynidir: kapitalistlər başqalarının yaratdığı dəyərin böyük hissəsini mənimsəyir, varlılar, yəni kapital sahibləri, daha da varlanır, yoxsullar isə daha da yoxsullaşır.

Bu nəticə bir sıra başqa mənalar da yaradır. Xüsusilə də, sərbəst bazar iqtisadiyyatının heç də daha yaxşı çalışanları mükafatlandırmaması mənasını. Hansı ki, XX əsr boyu bütün sağcı siyasilərin fəlsəfi-etik baxışları “sərbəst bazar zəhməti daha ədalətli şəkildə mükafatlandırır” fərziyyəsinə əsaslanırdı.

Səlist, tərəfsiz statistika bunun belə olmadığını sübuta yetirəndən sonra dünya XX əsrin əvvəlində mövcud olmuş gündəmə qayıdır. O vaxtlar kapitalın tək-tük əllərdə cəmləşməsi rəqabəti çox əngəlləyirdi. Məlum olur ki, o dönəmin inhisarçılığı sərbəst bazarın özünün yaratdığı problem idi, yəni bazarda sərbəstlik qıtlığından irəli gəlmirdi. Məlum olur ki, Amerikada Theodore Rooseveltin, Avropada isə daha az miqyasda digər liderlərin inhisarçılığa qarşı gördüyü tədbirlər sağ və soldan daha üstün düşüncə tərzindən irəli gəlirdi. O siyasətin adını “tərəqqiçilik” qoymuşdular. Amerika və Avropanın sonrakı yüz ildə dinamik inkişafına həmin siyasət ən çox təminat gətirən amillər sırasındadır.

Piketty’nin baxdığı rəqəmlr göstərir ki, kapitalizm tarixində ancaq bir dəfə - 1920-1980-ci illərdə - iqtisadi artım kapitalın gətirdiyi gəlirdən daha yüksək olub. Orta sinifin formalaşması və çiçəklənməsi də məhz həmin nadir halın məhsulu idi. O vaxtdan bəri kapitalın təmərküzü yenidən güclənir, sosial mobillik isə (yəni insanın öz bacarıqları hesabına varlanması imkanı) zəifləyir.

Məsələn, 1910-cu ildə Amerika və Avropada bütün kapitalın 80-90 faizi əhalinin ancaq 10 faizinə məxsus idi. Daha da xırdalasaq, görərik ki, əhalinin 1 faizi bütün var-dövlətin 50-60 faizinə sahib idi. 1970-ci ildə bu göstəricilər müvafiq olaraq 60 və 30 faiz səviyyəsinə düşdü. Sonrakı 40 ildə isə sərbəst bazar öz sifətini yenidən göstərməyə başladı: ABŞ-da əhalinin 90 faizininin ümumi gəliri cəmi 0,5 faiz artdığı halda, 10 faizinin gəliri 20 faizədək artdı. Avropada da yön oxşardır.

Ancaq ağılsız adam Piketty’nin bu fundamental və Nobeli şübhəsiz qazanacaq araşdırmasından “solcu” ya da “sağcı” nəticələr çıxarır. Sərbəst bazarın demokratik quruluşla ziddiyyət təşkil etməsi, toplumu oliqarxiyaya sürükləməsi göz qabağında olsa da, heç bir halda bu, sosializmin bərqərar edilməsi zərurətini diqtə etmir.

Elmi nəticə ondan ibarətdir ki,sərbəst buraxılmış bazar sərbəstliyi elə özü yeyib onun sonuna çıxır. Piketty’nin özünün tövsiyyəsi isə odur ki, dövlət heç də bazarı sərbəstləşdirmək, ya da əksinə nəzarətə almaq deyil, sadəcə rəqabətin keşiyində durmaqla məşğul olmalıdır. Bu təqdirdə biznes, əmlakı icarəyə verməkdən daha gəlirli fəaliyyətə yenidən çevriləcək və, beləcə, sosial mobillik, yəni tərəqqi stimulları işləməyə başlayacaq.

Raket mühərrikləri mövzusunda konfransda velosiped çilingəri özünü necə hiss edərsə, Azərbaycan iqtisadiyyatı da Piketty’nin kəşf elədiyi aləmdə özünü elə hiss edir. Bizdə kapitalizm lövhəsi altında orta əsrlərə xas iqtisadi münasibətlər hökm sürür və var-dövlət təmərküzünün səbəbləri kapitalizmin qüsurlarına az bağlıdır.

Bəs niyə Azərbaycan müstəqillik dövründə iqtisadi yolunu azdı? Daha geniş baxaq. 1991-də Ukrayna və Polşanın Ümumi Daxili Məhsulu təqribən bir-birinə bərabər idi. 2014-cü ildə Polşa Ukraynanı artıq üç dəfə üstələmişdi. Çünki sosializmlə vidalaşmış iki ölkənin yolları ayrıldı. Polşada dəyişikliklər Balzeroviçin məşhur kəlamına köklənmişdi (mətn dəqiq deyil, xatırladığım kimi verirəm): “Sərbəst bazar iqtisadiyyatı mövcuddur Banqladeşdə. Bazara söykənən çağdaş iqtisadi orqanizm isə çox daha mürəkkəbdir və biz onu qucaqlamalıyıq”. Ukrayna öz növbəsində Rusiyanın ən primitiv, vəhşi kapitalizm islahatlarını yuxarı-aşağı təkrarladı. Eynən Azərbaycan da. Nəticədə, cəmiyyətin ən gerici, ənənə və ətalətdən doğan impulsları kapitalizmin nöqsanları ilə birləşib tərəqqi impulslarını boğdu.

Bizdə də, Ukraynada da, digər uğursuz nümunələrdə də ifrat təbəqələşmə, varlı və yoxsullar arasında uçurumun dərinləşməsi Piketty’nin tapdığı kapitalizm nöqsanlarına aidiyyatı azdır və onlar daha çox feodal mexanizmlərin yağlanaraq, sazlanaraq işə salınmasından irəli gəlir.

Yaxşı, kapitalı sərbəst bazar bir neçə əllərdə cəmləşdirəndən sonra nə baş verir? Həm Piketty, həm də Marx buna eyni, bu dəfə statistikasız, məntiqi müşahidələrə bağlı cavab verir: var-dövlətin zor gücünə yenidən bölüşdürülməsi, yəni inqilablar, sərhəddaxili və sərhəd aşan müharibələr.

Kapitalın hansı mexanizmlə dar dairəyə sıxılmasının fərqi yoxdur – sonu dövraşırı yeni bölgüdür. II Dünya müharibəsindən sonra Avropamızın və Amerikanın uzunmüddətli sülh şəraitində yaşaması həm də sosial təbəqələşmənin azalması sayəsində mümkün olmuşdur. Belə siyasəti yeridə bilməyən regionlar ya da bütövlükdə bəşəriyyət gec-tez yeni fəlakətlərlə üzləşəcək.

Birkitablılıqda ittiham edilməyim deyə, bu yazımı digər önəmli araşdırma ilə tamamlayım. Bir sıra aparıcı alim (Foreign Affairs jurnalı, iyul-avqust 2014) hesab edir ki, rəqəmsallaşma kapitalın mahiyyətini dəyişir. Kapital gələcəkdə daha asanlıqla çoxaldıla ya da yayıla bilər deyə, bəlkə onun cazibə qüvvəsi bir qədər azalar və Piketty’nin göstərdiyi qüsurlu üstünlük önəmsizləşər. Ancaq hələlik bu, çiy bir fərziyyədir. Hələlik kapital sahibləri iş adamlarından daha çox qazanır, böyük kapital sahibləri isə kiçik kapital sahiblərindən çox qazanır. Dünya 1915-ci ilə qayıdıb. Deməli 100 ilin ən uğurlu təcrübələrinə güvənməliyik, minilliklərin “topla, sonra savaşla yenidən bölüşdür” hökmünə tabe olmamalıyıq.



İlqar Məmmədov
Respublikaçı Alternativ (REAL) hərəkatının sədri
Прежде чем завершить эту запись трагикомической байкой из «Осени патриарха» Габриэля Гарсиа Маркеса, весть о смерти которого распространилась уж не помню в который год моего продолжающегося тюремного заключения, хочу начать ее с не менее живописной политической истории из действительности, а не вымысла.

В июне 2014 года, когда абсолютный правитель Азербайджана Ильхам Алиев только поднялся на трибуну Парламентской Ассамблеи Совета Европы (ПАСЕ), готовясь при помощи эйфорической нефтедолларовой отсебятины отслужить местную обедню, госпожа Энн Брассер, глава Ассамблеи неспособной привлечь его к ответственности за вопиющие нарушения прав человека, попыталась ущипнуть его хотя бы за отсутствие должного представительства женщин в делегации, пришедшей с ним в зал заседаний. Господин Алиев ответил на это в последующие несколько месяцев, добавив трех известных женщин в клуб политзаключенных, прежде исключительно мужской. Если бы он поучал ПАСЕ сегодня, его свита была бы той же, но благодаря искривлению гравитации и времени в ПАСЕ, означенный тюремный люд теперь может констатировать половое разнообразие в своих рядах.

Такое вот отличительное чувство юмора у единоличных правителей – как убеждает нас Маркес иронией собственной – произрастает из их очевидно большей, чем у обитателей демократических институтов страсти к своему делу. Но вдобавок к низкий мотивации коллег госпожи Брассер в ПАСЕ, ее руки выкручены еще и интересами ВР, принца Эндрю, платного лобби в европейских столицах – всех тех, кто подстегивает антизападные, пропутинские, антиизраильские чувства и религиозные крайности в нашем репрессированном обществе.

Впрочем, недавняя развязка другой, криминально-политической истории оправдывает оглядку мадам председателя на женщин как на глубинных агентов изменений к лучшему. В 2003 году 16-летняя Ламия, вероятно стремившаяся защитить своего 18-летного приятеля от пожизненного срока, призналась следствию в нанесении смертельного ножевого ранения своему бывшему бойфренду. Убитый был сыном известного магната. Кажется поначалу новый парень девушки в бегах, и именно с целью вынудить его сдаться магнат арестовал всех его родственниц. Тогда, одного из любителей подолбить европейских критиков россказнями о преимуществах нашей правоохранительной практики – депутата Али Гусейнли – докладчик ПАСЕ Андреас Гросс потащил в провинциальное управление полиции, где отчитал как мальчишку в сцене с участием онемевшей от страха толпы невинных узниц. Женщин освободили, но отец и другие непричастные близкие предполагаемого убийцы провели годы в тюрьме, сам парень получил все-таки пожизненный срок, а Ламию приговорили к 10 годам – максимуму для ее возраста. В 2013 году, когда приближался конец ее срока, она получила дополнительные 5,5 лет, на этот раз по обвинению в нарушении дисциплины в колонии. К тому времени остатки сообщества правозащитных организаций Азербайджана уже барахтались ради собственного выживания, и поэтому дело Ламии было забыто страной. Очевидно поняв, что магнат – с судами, прокуратурой и тюремными надзирателями в его распоряжении – никогда не даст ей выйти на волю, Ламия решила забеременеть, что бы показать всем наглядно коррупцию в системе управления тюрьмами и таким способом может быть выиграть билет на свободу. В октябре 2014 года она родила мальчика, отцом которого – скандал! – оказался арестант следственного изолятора. В феврале 2015-года, к радости широкий публики, с чувством следившей за событиями с тех пор как о родах все прознали, у власти не осталось выбора: наспех созванный апелляционный суд оценил второе наказание Ламии как «слишком суровое», сократил его до двух лет и тотчас освободил ее. Приятеля же освободили через месяц указам о помиловании. Счастливый конец истории, достойной кинематографа.

Метод Ламии не может быть широко применен, потому что большинство политзаключенных не имеет природной предрасположенности к беременности. Отсюда и нужда в ПАСЕ. В стенах, призванных хранить дух демократической культуры Европы, положение притеснителей должно вселять в последних уныние. В Азербайджане сейчас больше политзаключенных, чем в изгнанной из этих стен Белоруссии и обезмандатенной России вместе взятых. На каком основании те шесть человек, что представляют наш режим в ПАСЕ все еще сохраняют там голоса?

Книга Маркеса – это собрание фрагментов из жизни в подавляемом обществе. Один из фрагментов описывает любопытного молодого человека по фамилии Линарес, как – то раз случайно уставившегося на карету проезжавшего мимо диктатора. Линареса отправляют в тюрьму, так как обманчивая память внушила правителю иррациональное ощущение опасности. Годы спустя диктатор признал, что у него просто разыгралось воображение и что он никогда прежде не видел этого человека. Но отпускать Линареса он отказался, на том основании, что после стольких лет за решеткой тот вероятнее всего присоединился бы к «врагам».

Маркес не на стороне тех в ПАСЕ, кто считает, что правители отпускают того или иного противника когда их страсть подержать человека за решеткой через некоторое время удовлетворяется. И он прав: им нужны наши души. За последние 15 лет почти во всех случаях политзаключенные у нас выходили на свободу только после письменного или устного обязательства, унижающего их достоинство или ограничивающего их дальнейшую деятельность. Во всех этих случаях европейские институты одобряли такое освобождение – как если бы не знали каким способом подобные обязательства навязывают жертвам. Это превращало данные институты в своего рода придаток машины репрессий и помогало режиму обновлять цикл политически мотивированных арестов. С этой практикой должно быть покончено. Мы, вооруженные до зубов демократическими идеалами ненасильственной трансформации, имеем право мирного, невинного прохода на свободу, и ПАСЕ обязана это право обеспечить.


Ильгар Мамедов
политзаключенный
Азербайджан
29-03-2015 22:09 - MARQUEZ AND MATRİARCHY
Before I conclude this piece by a tragicomic episode from “The Autumn of the Patriarch” – a novel by Gabriel Garcia Marquez who has died during my ongoing years in gaol, I would like to begin it with a no less telltale political story from real life.

In June 2014, as Azerbaijan’s absolute ruler lham Aliyev was showing himself off at the grandstand of Parliamentary Assembly of the Council of Europe (PACE) preparing to start his admonition, Ms Anne Brasseur, the dedicated and honest President of the Assembly not able to keep him accountable for the flagrant violation of human rights, desperately ventured to pinch him at least for not having a proper visual representation of women in the delegation that had been accompanying him to the plenary hall. He responded to that in a few months by adding three prominent female activists to his previously all-men club of political prisoners. If he was speaking at the PACE today, his retinue would be the same, but thanks to the distorted gravitation and time at PACE the prison populace in question now is more sexually diverse.

Autocrats’ distinctive sense of humour in such affairs – as Marquez persuades us with his own – stems from their obviously greater passion for what they do as compared to the inhabitants of democratic institutions. In addition to the low motivation of most of Ms Brasseur’s colleagues at the PACE, her hands are twisted by the interests of BP, Prince Andrew, and paid lobby in the European capitals – all spurring anti-Western, pro-Putin, anti-Israel, and extreme religious sentiments within our repressed society.

Nevertheless, Madam President was right – women are a great force of change, as a recent PACE- related prison experience worth of filmmakers’ attention has demonstrated: in 2003, a 16-years-old Lamia in an apparent wish to cover up her boyfriend who was already 18, and hence potentially subject to a life imprisonment, pleaded guilty in stabbing to death her ex-boyfriend, son of a powerful, rich, and well-connected provincial governor in our famously corrupt country. As far as I remember, at first, the boyfriend was in hiding. The governor detained all female relatives of him in order to force surrender. Then PACE rapporteur Andreas Gross drove the chief of the Parliamentary Committee for Legal Affairs Mr Ali Huseynli, who used to lecture European critics on how more advanced Azerbaijan’s human rights practice was compared to that of western ill-wishers’, to the provincial police station and bawled out him back by pointing at the crowd of innocent women behind bars. That provided only a temporary relief to the family. Although the women were released, the boy’s father and other innocent relatives spent several years in gaol, the boy himself did get a life sentence, and Lamia was imprisoned for 10 years – maximum for her age. In 2013, as the end of her term was approaching, she got sentenced to extra 5,5 years for allegedly violating the prison discipline. By then the remnants of the human rights community of Azerbaijan have been floundering to save their oun existence and therefore the case was forgotten by public. Lamia obviously realized that the strongman – with courts, prosecution, and prison officials at his disposal – will not let her out anyway and decided to get pregnant in order to expose most vividly the corruption in prison administration and thus possibly win a ticket to freedom. In October 2014 she gave birth to a boy whose father, scandalously, happened to be one of inmates of the country’s main detention facility (through which practically all political prisoners have passed and many are currently held there). In February 2015, to the joy of broad public, which had been emotionally following the case since the birth was reported, the authorities had no option but to release her: an urgent appellate court called her second term “too harsh”, reduced it to two years, and immediately released her and the baby. The boyfriend was released by a pardon decree in March 2015. Happy end.

Lamia’s method is not broadly applicable because most of political prisoners have no natural predisposition to pregnancy. That is why they need the PACE. It must punish the autocrats by keeping them at least downcast in the house of European political culture or even out of it. Azerbaijan has more political prisoners than the expelled Belarus and the de-credentialized Russia taken together. On what grounds those six people that represent our regime at PACE can still vote on European issues?

The novel by Gabriel Garcia Marquez is a collection of fragments of life in a repressed society. One of the fragments depict a young curious man named Linares who happened to stare at the dictator’s car while the latter was inside it. Linares was sent to gaol because the ruler found his face a little bit familiar and irrationally sensed danger in that memory. Many years later the dictator admitted that his imagination had gone too far, and that indeed he had never seen the man before. Nonetheless, he refused to release him because after so many years behind bars Linares was very likely to join the “enemies”.

Marquez is not on the side of those at PACE who believe that autocrats release an opponent once their appetite for his/her time in prison is satisfied. They want our souls. In the past 15 years, almost in all cases political prisoners have been released upon written or verbal commitment humiliating their honour or restricting their future activity. In all those instances the European institutions approved such releases – as if they did not know by what means the commitments were imposed on the victims - thus in a way becoming an extension of the repressive mechanism and helping to renew the cycle of politically motivated arrests. That practice must end. We, armed to the teeth with democratic ideals of non-violent transformation, have the right of innocent passage to freedom and the PACE must ensure it.

Ilgar Mammadov

Political prisoner
Azerbaijan
This page was loaded Jul 1st 2015, 1:27 am GMT.