?

Log in

Tərəqqipərvər. İlqar Məmmədovun bloqu, Est. 2006
Adam kimi inqilab, insan simalı dövlət.
Ən yeni yazılar 
На лекции по искусствоведению наш преподаватель как-то процитировал характеристику, данную творчеству некоего художника: “Человек человеку – бревно”. Она контрастировала с “Человек человеку друг, товарищ и брат” – идеалом времен того самого художника и может быть влияла не только на эстетические взгляды людей эпохи.

Когда наши власти хвалятся очередной многомиллионной компьютерной игрушкой, “препятствующей коррупции путем устранения необходимости непосредственного контакта гражданина с чиновником”,  я вспоминаю ту забавную характеристику, потому что преобладание электронного метода борьбы с коррупцией: 1) оскорбительно подозревает всех наших граждан в готовности немедленно коррумпироваться с первым встречным; 2) признает неспособность нынешней власти создать коррупции институциональные преграды, зависящие от людей, да-да, от людей и их прямого взаимодействия, а не цифровых ограничителей общения.

То есть, азербайджанец азербайджанцу волк и бревно, но никак не добропорядочный сосед, если следовать логике антикоррупционного виртуала.

Разве до возникновения компьютерных технологий европейские и американские страны, Россию не исключая, были тотально погрязшими в коррупции? Разве в доинтернетовские времена там невозможно было без взятки и без опозданий получить справку или лицензию? Разве крестьянин Зейналабдин Тагиев, на земельном наделе которого ударил нефтяной фонтан, остался нищим при царе так как не смог оформить купчую или лицензию на добычу? Или честных выборов в тех странах прежде не было без веб-камер на избирательных участках? Кстати последних и сейчас там нет.

В разное историческое время существовали разные институциональные ограничители коррупции, впоследствие эволюционировавшие или выродившиеся. Но все они зависели от людей и в этом качестве отражали улучшение или ухудшение общественных нравов, позволяя обществу видеть свои проблемы, проявлять к ним созидательное отношение или разрушительное безучастие.

Идеология компьютеризации государственных услуг должна нацеливаться в первую очередь на скорость и эффективность взаимодействия граждан между собой, с государственными и иными институтами.

В качестве дополнительного эффекта такие проекты будут несколько снижать и коррупцию. Но нельзя ставить на прицел коррупцию. Это не эффективно и отвлекает.

Иначе мы получаем картину 8 января сего года: на границе происходит массовый мордобой с участием предпринимателей, полиции, и таможенников, а телеканалы в тот же день раз в десять показывают народу репортаж об очередном антикоррупционном” компьютерном нововведении таможенной службы, чтобы информационно перебить новость об общественном недовольстве.
09-01-2016 20:40 - MANATIN GÜZGÜSÜNDƏ
Hər kəs istərdi ki, manat asta templə ucuzlaşsın, vətəndaşa şok yaratmasın. Lakin belə rahat enişi mümkün edən iqtisadi və siyasi şərtləri Azərbaycan son 20 ildə qura bilmədi.

Rəhbərlikdə hamı anlayır ki, manatın tədricən düşəcəyinə əminlik bütün iqtisadi oyunçularda ancaq ödənişləri yubatmaq meyli yaradacaq. Yəni, ödəniləsi olan məbləği bir ay ərzində “fırladıb” əlavə gəlir əldə etmək mümkündürsə, bunu etməyən qalmayacaq. Tezliklə böyük həcmdə gecikən müəssisələrarası və maaş borcları yaranacaq, sonra isə, post-kommunist dövrün ilk illərində olduğu kimi, qarşılıqlı borclar iqtisadiyyatı iflic edəcək.

Ona görə dövlət hələlik qəfil düşmələr yolunu seçib, amma pula etibarı tükətdiyi üçün bu yol da sonda eyni nəticəyə aparır.

Kommunizmdən qurtulmuş ölkələr 20-25 il əvvəl qarşılıqlı borclar və maaş gecikmələri böhranından fərqli tərzdə çıxdılar. Bəziləri dərin struktur dəyişiklikləri hesabına, digərləri isə əsasən neft-qaz sektorunun böyüməsi hesabına.

Birinci yolu getmiş dövlətlərdə müəssisələrarası borcların şişməsini və maaş gecikmələrini qeyri-mümkün edən struktur nailiyyətləri vardır: 1) müstəqil məhkəmələr; 2) güclü həmkarlar ittifaqları; 3) yenilikçi rəqabət üstünlüyünü mükafatlandıran biznes iqlimi; 4) nağdsız, kartla ödənişlərin geniş və dərin kök salması; 5) seçki və media kimi gerçək və sərbəst olması; 6) məhsuldar və çeşidli özəl istehsal; 7) güclü real sektor və s.

Belə bir ölkənin mərkəzi bankı pulu tədricən ucuzlaşdırırsa, bütün sistem yuxarıda qeyd olunan strukturlar sayəsində ucuzlaşmaya sağlam tərzdə öyrəşir və onu iqtisadi artım amilinə çevirə bilir. Maaş gecikmələri və müəssisələrarası  ümidsiz borcların böyüməsi haqda söhbət belə yoxdur.

Azərbaycan 20 ildir neft-qaz sektoruna arxalanaraq bütün bu strukturları həqiqi mənada qurmaqdan imtina etdi. Onların hamısı ya oyuncaq, ya da teatr bəzəyi şəklində mövcuddur,səmərəsizdir.

Nəticə etibarı ilə, manatın kursunu ancaq şok törədən kəskin düşmə yolu ilə tənzimləmək mümkündür. Artıq yaxın gələcəkdə bu məcburi seçim fəlakətli iqtisadi tənəzzül vəd edir.

Real, həqiqi mənada işləyən strukturlar – bazar, qanun, seçki, həmkarlar və s. – yaradılanda manatı xeyirlə idarə edəcəyik. Hər şeyi idarə etmək istəyən dövləti isə əvvəlcə onun öz pul vahidinin rəhmsiz davranışı vuracaq, sonra müəssisələrarası borclar, gecikən maaşlar, artan xarici borc, bahaçılıq ya da mal qıtlığı.
Dörd ildən yeddi ilədək əvvəl bir kinoya baxmışdım. Onda filmi çox da geniş ictimaiyyətə tövsiyyə etmədim, çünki Azərbaycan gündə bir milyon barrel neft satırdı, qiymət isə 120 dollarlarda uçurdu. Arxayınçılıq hökm sürürdü. İqtisadi-siyasi tənqidlərimi edirdim, ancaq film tövsiyyəsi kimi duyğulu illustrasiyaya ağız əyən çox olacaqdı.

Amma indi günə 600 min çəllək satırıq və qiymət 50-lərdə sürünür. Hər kəsin cibi yüngülləşdi və həssaslaşdı. Odur ki, baxın: “Ember şəhəri” filmi, anti-utopia və bəzən fantasmaqoriya. Gənclər üçün çəkilib. Olmasa da möhtəşəm sənət əsəri, düşündürücüdür və Azərbaycanın intellektual gəncliyi ona baxmalıdır. Süjeti? Yeganə generatoru sönməkdə olan yeraltı şəhərin daxili siyasəti, ətradan qorxaraq özünə qapanması, gül-mahnı bayramları, və “Xəbərçi”ləri.

Amerika istehsalı, ruscaya yaxşı dublyajı var.

 
13-11-2015 17:12 - Şeirdən şüara
Hicri-Qəmər təqviminin 1437-ci ili bir aydır başlayıb. Başlayan kimi böyük sayda MTN məmuru həbs edildi. Miladi 1937-də belə idi: əvvəlcə adamları boşuna tuturdular, sonra tutanları tuturdular, sonra isə tutanları tutanı tuturdular.

Sovetin ideyaları tükənməyə başlayanda sistem özünü yeməyə başlamışdı. Bizdəki rejim isə neft pulu tükənməyə  meyllənən kimi iştahını içinə yönəltdi, cünki onda ideya heç əvvəldən olmayıb, bütün ayıblarını neft gəlirlərilə malalayırdı.

“Davam edir 37” beləliklə daha da mənalı şeirə cevrildi, şüarlaşdı, milliləşdi.



 
Yunanıstan Avropa Birliyi üçün nədirsə, Azərbaycanda Avropa Şurası üçün odur. Yunanıstanın dövlət borcu bir illik istehsaldan çoxdur, Azərbaycanın yerinə yetirilməmiş dövlət öhdəlikləri isə 15 ilin gözləntilərini üstələyir.

İndiyədək rəsmi Bakı deyirdi ki, AŞ qarşısındakı bütün öhdəliklərini icra edib. AŞPA-nın ən yeni qətnaməsindən sonra bu yalan daha yerimir.

Bəli, ölkəmizin Şura dəyərlərinə sədaqət borcu var. Ya o borc ödənilməlidir, ya da Avropa evindən köçməliyik “milli-mənəvi dəyərlər” daxmamıza – necə ki, Yunanıstan eurodan öz draxmasına köçə bilər.

Kameralar qarşısına cıxıb da Şuranı tərk etmək niyyətini dövlətin adından səsləndirəcək cəsarətdə adam bu rejimdə yoxdu. Twitterdə “Novruz Məmmədov” ləqəbi arxasında gizlənirlər. İstərsiz gülün, istərsiz acıyın özünü dövlət yiyəsi hesab edənlərin halına.

Bununla belə Avropa Şurasına qarşı açılan ağ yalanyaxma kampaniyası noyabrda keçiriləcək parlament seçkilərimizi bu qurumda üzvlük haqqında ictimai rəy sorğusuna çevirir.
Təklif edirəm bunu rəsmiləşdirək, yəni elə Yunanıstan kimi referendum keçirək. Kim Avropa Şurasından cıxmağın tərəfdarıdırsa, bunu açıq desin, ləqəblər arxasında gizlənməsin.
Referendumda xalq Avropanı seçərsə, onda qışqır-bağırların bəhanəsi olmayacaq və dövlət öz öhdəliklərini yerinə yetirməli olacaq.

Yox, əgər xalq rüşvəti, inhisarı, haqq və şüur tapdalanan məktəbləri, məhkəmə özbaşnalığını, korrupsiyadan doğan poliuretan atəşpərəstliyini, gözünü neftin qiymətinə dikməyi seçərsə, deməli yolumuz elə oradır.
19 hakimin cinayətilə bağlı Zakir Qaralova göndərdiyim tələb bəzi adamlara aydın deyilsə, izah edim.

Əvvəla, Avropa Məhkəməsində vəkilim Fuad Ağayevlə birgə sübut etdik ki, həbsdə saxlanmağım haqqında o hakimlərin çıxardığı 12 qərarın hamısı siyasi qərəzdən irəli gəlirdi.

Bu isə Cinayət Məcəlləsinin 295-ci maddəsilə nəzərdə tutulan cinayət əməlidir. Onu törədənə 5 ildən 8 ilədək azadlıqdan məhrum etmə cəzası düşür.

Avropa Şurası Nazirlər Komitəsinin bu faktdan doğan sorğusuna cavabında rəsmi Bakı yazıb ki, hakimlərin gələcəkdə belə səhvə yol verməməsi üçün onlara ixtisasartırma məşğələləri təşkil edəcəyik (sənəd DH-DD(2014)1450,26 noyabr 2014).

Mən də dolayısı ilə deyirəm ki, əgər 5-8 illik zindanı məşğələ ilə əvəzləmək olarsa, onda boşaldın həbsxanaları, bütün cinayətkarları siniflərə doldurub 5-8 saatlıq məşğələ keçin, tərbiyələnsinlər.
“Counterproductive” is a tricky word. When a Greek diplomat calls new sanctions against Russia counterproductive, that implies a fear of aggressive Russian response in Donbass. However, when Azerbaijan’s Ambassador to D.C. Elin Suleymanov says in his recent paid advertisement at the Washington Times that the human rights campaign targeting Azerbaijan is counterproductive that has only two meanings: 1) we will put more people in jail if you continue your criticism; and maybe 2) some we have already jailed because of your criticism. His admission of the essence of Aliyev’s regime could be in some sense commendable, if it was not a mere impunity speaking in bravado.
19-06-2015 12:13 - G7-dən küsənlər
Çox güman G7 Erdoğandan istəyib ki, Türkiyənin noyabrda evsahibliyi edəcəyi G20 görüşünə dost-qonaq qismində İ.Əliyev qatılmasın. Yəni Türkiyənin evsahibi kimi istifadə elədiyi hüquq başqa bir şəxs üçün istifadə edilsin. Yoxsa Novruz Məmmədovun G7 qarşı bu hikkəsi heç bir məntiqə sığmır. Elədirsə səbəbi aydındır: siyasi məhbusları azad etməlisən.
The difficulty the European institutions experience in achieving goals in the countries of the continent’s East are due to the fact that the very existence of those goals goes contrary to the design and club philosophy of the institutions. When a politician in Western Europe is put in jail no serious people would call him a “political prisoner”, because if professional coverage of the case by free media leads the public to conclude that the person has been jailed due to a political motive, the ruling party would pay a dear price of that at free and fair elections. The involved prosecutor and judges would end up in prison themselves.

In countries where media is not free enough, and elections are not clean enough, such a democratic balancing mechanism acts entangled and does not turn around. When the countries of Eastern Europe got membership in the Council of Europe, it was thought that the pride of membership would help solving gradually the fundamental media and electoral problems, while the rest of improvements would be promoted routinely by the European Court.

The expectations have proven mistaken: in some countries the fundamental problems are solved too slowly, while in others a backward slide is a matter of fact. As the European Court reviews complaints with a too broad time frame, it appears that important part of its functions is performed at the expense of time spent in prison by people suffering from the system’s faults. This means low, at time even negative efficiency rate.

Impulses the other European institutions – OSCE and EU (whereas Eastern European countries are members of the latter) – want to send to our societies are neutralized by the institutional inefficiency caused by their entanglement in the parallel time dimension of our region. Speaking at a sideline event of the recent Riga Summit, Johannes Khan, EU Commissioner dealing with our region bitterly lamented that the EU member-states readily delegated the issue of neighbors’ democratic compliance to Brussels, while in their bilateral relations they do not want to deal with anything beyond business and traditional matters of foreign policy. I think the same problem even more relates to the OSCE.

Given its philosophy, the Council of Europe is best suited to give an example of solution, but one can observe no progress yet. In fact, there are only two possible solutions. Either the countries with hopeless media and election situation should be expelled from the CoE, or the CoE should build its operations on a different foundation adjusted to the new reality.

Currently, some people argue that by expelling Belarus the CoE violated the logic of engagement. However, in my view, the existing working principles of the Council leave no place to the countries, like Belarus, among the members. That is, given the framework, it was right to expel Belarus.

On the other hand, it would be wiser to change the rules of the European Court so that it plays the role of an effective external safeguard against politically motivated arrests until the media and elections improve domestically – and keep Belarus in.

Urgency of such reforms is increasing day after day. I must also note that if the crisis the European institutions face in the East do not destroy the public perception that “protection of democrats is the role of internationals and the nation’s job is exercising various sorts of nationalism”, if it does not give a fresh breath to domestic instruments, it will be hard to take our region and our country up to a new democratic level – even if the European institutions accomplish the said reforms.
Avropa təsisatları qitənin şərqindəki ölkələrdə bir sıra vəzifələri icra edərkən ona görə çətinlik çəkirlər ki, o vəzifələrin mövcudluğu həmin təsisatların klub kimi qurulma və yaşam fəlsəfəsinə ziddir. Qərbi Avropada hər hansı siyasətçi həbsxanaya düşəndə kimsə ona ciddi tərzdə “siyasi məhbus” adı qoymaz, cünki sərbəst medianın peşəkar işi nəticəsində xalq o şəxsin siyasi səbəbə həbsxanaya atıldlğını düşünsə, hakim partiya bunun qiymətini azad və ədalətli seçkidə ödəyər, ardıyca isə prokuror və hakim uzun müddətə azadlıqdan məhrum edilərlər. Avropa dövlətçiliyi də, Avropa dövlət birlikləri də belə institusionallaşıb.

Media yetərincə azad, seçki yetərincə dürüst olmayan ölkələrdə belə demokratik tarazılaşdırma mexanizmi çox vaxt ilişib tərpənmir. Şərqi Avropa ölkələri Avropa Şurasına qəbul olunanda düşünülürdü ki, üzvlükdən doğan fəxr hissi təməl media və seçki problemlərini tədricən çözəcək, qalan işləri isə Avropa məhkəməsi öz məcrasına salar.

Gözlənti özünü doğrultmadı: bəzi ölkələrdə təməl problemlər çox yavaş həll olunur, bəzilərində isə geriləmə faktdır. Avropa Məhkəməsinin işlərə baxış üzrə vaxt çərçivəsi həddən artıq uzun olduğu üçün o, öz funksiyasının mühüm bir hissəsini sistem qüsurlarından əziyyət çəkən şəxslərin həyatından gedən həbs illəri hesabına yerinə yetirir – bu isə aşağı, hərdən hətta mənfi faydalı əmək əmsalı deməkdir.

Digər Avropa təsisatları – ATƏT və Avropa Birliyinə gəldikdə (hərçənd Şərqi Avropa ölkələrinin ikincidə təmsilçiliyi yoxdur), onların da cəmiyyətlərimizə göndərmək istədiyi impulsları bu təsisatların zamana və məkanımıza dolaşmış institusional səmərəsizliyi neytrallaşdırır. Məsələn, ötən ay Riqa Zirvəsinin tədbirlərindən birində cıxış edən Avropa Birliyinin regionumuza məsul komissarı Yohannes Xan acizliklə etiraf etmişdir ki, AB-nin üzv dövlətləri qonşuluqdakı dövlətlərin demokratik uyğunluğu mövzusunu atıblar AB-nin üzərinə, özləri isə ikitərəfli münasibətlərdə biznes və ənənəvi anlamda xarici siyasətdən başqa heç nə ilə məşğul olmaq istəmirlər. Məncə ATƏT-də eyni problem daha da kəskin şəkildə mövcuddur.

Vəziyyətdən çıxış nümunəsini göstərməyə Avropa Şurası öz fəlsəfi etibarı ilə daha yaxın olsa da, hələlik irəliləyiş görünmür. İki həll yolu vardır. Ya media və seçki problemləri çözülməmiş ölkələr Avropa Şurasından qovulmalı, ya da Avropa Şurasının iş qaydası yeni gerçəkliyə və fərqli bünövrəyə söykənməlidir.

Bəzi adamlar indi hesab edir ki, Belarusun Avropa Şurasından qovulması məntiqsiz addım idi. Amma məncə, Şuranın mövcud iş prinsipləri Belarus kimi ölkələrə üzvlər sırasında yer saxlaya bilməzdi. Yəni, verilmiş çərçivədə qərar tamamilə doğru idi.

Digər tərəfdən, daha yaxşı olardı ki, Belarusu qovmaq əvəzinə məsələn, Avropa Məhkəməsinin qaydaları dəyişdirilərdi və o, media və seçki ölkə daxilində öz yerinə oturunca, siyasi motivli həbslər riskinə qarşı səmərəli xarici təminat rolunu oynayardı.

Bu kimi islahatların önəmi gün-gündən artır, onlar hətta gecikir. Onu da qeyd eləməliyəm ki, Avropa təsisatlarının Şərqdə üzləşdiyi böhran “beynəlxalqların vəzifəsi demokratları qorumaq, millətin vəzifəsi isə çeşidli millətçilikdir” yanaşmasını ictimai şüurda iflasa uğratmasa, daxili alətlərə yeni nəfəs verməsə, regionumuzu və ölkəmizi yeni demokratik mərhələyə yüksəltmək çətin olacaq, hətta Avropa təsisatları sözü gedən islahatları yerinə yetirsə belə.
This page was loaded Feb 11th 2016, 10:27 am GMT.